Risicofactoren ontwikkeling overgewicht en obesitas

Het ontstaan van overgewicht en obesitas wordt in verband gebracht met een aantal risicofactoren. Soms ontwikkelt iemand overgewicht of obesitas als gevolg van de aanwezigheid van één risicofactor, maar in veel gevallen gaat het om een combinatie van risicofactoren.

Genen

Er zijn tenminste 97 genen in kaart gebracht die verband houden met het ontwikkelen van overgewicht en obesitas. Hoe en op welke wijze zij precies bijdragen aan de ontwikkeling van overgewicht en obesitas is nog niet geheel duidelijk. Wel is zeker dat zij een rol spelen. In de meeste gevallen waarbij de obesitas niet het gevolg is van de afwijking van één gen of een chromosoomafwijking, spelen ook andere risicofactoren een rol bij het ontstaan van overgewicht en obesitas.

Leefstijl/sociale omgeving

Overgewicht en obesitas komt vaak meer voor binnen een bepaalde groep. Bijvoorbeeld binnen de directe groepen van familie en/of vrienden. Dit komt omdat we dezelfde eet- en beweeggewoonten ontwikkelen. Naarmate we meer tijd met elkaar doorbrengen gaan we eigenlijk meer op elkaar lijken, dit geldt zeker ook voor onze eetgewoonten en de mate en soort beweging die we krijgen.

Inactiviteit

Als je minder actief bent verbrand je minder calorieën en is het dan ook gemakkelijker om ongemerkt te veel te eten. Wanneer je medische problemen hebt, zoals artrose of reuma, kan dit ook leiden tot minder beweging, wat bijdraagt aan gewichtstoename.

Ongezond dieet

Een dieet rijk in calorieën, met geen of weinig groente en fruit kan bijdragen aan overgewicht en obesitas. Zeker wanneer er veel frisdrank of andere energierijke dranken zoals milkshakes of alcohol en bijvoorbeeld fast food of snacks worden gedronken en gegeten.

Medische problemen

Bij sommige mensen is de obesitas het gevolg van een medische afwijking, zoals bij bijvoorbeeld het Prader-Willi syndroom of Cushing’s syndroom. Ook andere medische problemen zoals een tumor in de hersenen, een hersentrauma of bijvoorbeeld bijnier- of schildklierproblemen kunnen resulteren in de ontwikkeling van overgewicht of obesitas.

Meer informatie kun je vinden bij de ‘Oorzaken van obesitas’

Medicatie

Bij sommige mensen wordt het overgewicht of de obesitas veroorzaakt door medicatie. Er zijn medicijnen, zoals medicijnen tegen depressies, epileptische aanvallen, diabetes of psychosen maar ook steroïden en beta blockers, die bij inname kunnen leiden tot een toename van het gewicht. Gewichtstoename kan ontstaan als er niet gelijktijdig een wijziging wordt aangebracht in het eet- en bewegingspatroon.

Gebrek aan slaap

Onvoldoende slaap kan leiden tot veranderingen in onze hormoonspiegels waardoor we meer honger krijgen. Bovendien krijg je bij een tekort aan slaap ook nog eens trek in energierijk eten en drinken dat rijk is aan koolhydraten, zoals bijvoorbeeld cake, chips of friet.

Zelfs wanneer geen van deze risicofactoren aanwezig is kan je nog steeds overgewicht en obesitas ontwikkelen. Overgewicht en obesitas vraagt in ieder geval om een gezond eetpatroon, beweging en gedragsverandering, waarbij je zoveel mogelijk probeert rekening te houden met aanwezige risicofactoren.

Psychische factoren

Ook psychische factoren kunnen een rol spelen bij de ontwikkeling van overgewicht en stress. Het kan daarbij gaan om te veel eten uit gevoelens van verveling, verdriet, angst of depressie bijvoorbeeld.

Een emotionele reactie waar veel mensen mee te maken is hebben is echter stress. Stress kan de eetlust op verschillende manieren beïnvloeden. De duur, het type en de ernst van de stresssituatie, evenals omgevingsfactoren, spelen hierbij een rol.

Bij alledaagse, acute stress komen er stresshormonen vrij. In een eerste fase van stress heeft dit een eetlustremmende werking (CRH), maar als snel wordt er cortisol vrijgemaakt. Cortisol stimuleert de gluconeogenese en lipolyse en zorgt ervoor dat het lichaam van extra energie wordt voorzien. Energie die je hard nodig hebt in stresssituaties. Als de acute stress afneemt dan zorgt het achterblijvende cortisol er echter voor dat je eetlust wordt gestimuleerd, zodat je lichaam energie opslaat voor een nieuwe stresssituatie.

Omdat veel stresssituaties in de huidige samenleving niet fysiek, maar juist veel psychologisch, van aard zijn gebruiken we de vrijgemaakte energie niet en slaan we deze op.

Chronische stress zorgt ervoor dat er langdurig stresshormonen in het lichaam aanwezig zijn waardoor de eetlust bevorderd wordt. Naarmate we meer eten, maken we meer insuline aan. Langdurige aanwezigheid van stresshormonen en insuline het lichaam kan weer leiden tot verhoogde vetafzetting in de buik.

Sociaaleconomische factoren

Uit onderzoek komt naar voren dat sociale en economische factoren een relatie hebben met obesitas. Zo kan het zijn dat je wanneer je woont in een buurt waarin je je onveilig voelt, je minder snel naar buiten gaat om te bewegen. Ook kan het zijn dat je nooit hebt geleerd hoe je moet koken of wat een gezond eetpatroon is. Het kan zijn dan je onvoldoende geld tot je beschikking hebt, waardoor je er misschien minder snel voor kiest om groente en fruit te kopen. Of dat je bespaart op sporten.

Ook kan het zijn dat je boodschappen doet bij de dichtstbijzijnde plaats waar je eten en drinken kunt kopen. Als dit een winkel of misschien wel fastfood keten is waar geen of weinig gezonde dingen te krijgen zijn, loop je het risico om ongezondere boodschappen te doen. Ook je sociale omgeving, vrienden, familie en werk, beïnvloeden wat jij eet.

Leeftijd

Overgewicht en obesitas kunnen ontstaan op iedere leeftijd. Met het ouder worden veranderen echter hormonale processen in je lichaam. Vaak krijg je oo keen minder actieve leefstijl. Beiden kunnen leiden tot het verlies aan spiermassa. Dit gebeurt eigenlijk altijd bij het toenemen van de leeftijd.

Minder spiermassa leidt tot een lagere verbranding waardoor je minder energie nodig hebt. Bovendien is het lastiger om gewicht te verliezen. Het is dus verstandig om met het toenemen in leeftijd beter op je voeding te letten en actief te blijven.

Zwangerschap

Gedurende de zwangerschap neemt een vrouw in gewicht toe. Deze gewichtstoename is ook noodzakelijk voor de gezondheid van de baby en de moeder. Voor sommige vrouwen is het lastig om na de geboorte van hun kind gewicht te verliezen. Hierdoor kan het risico op obesitas op een later moment in het leven groter worden.

Stoppen met roken

Stoppen met roken kan leiden tot een toename van het gewicht. Voor sommige kan de toename in het gewicht het gevolg hebben dat ze ook werkelijk obesitas ontwikkelen, zeker wanneer zij voor het stoppen met roken al overgewicht hadden. Toch wegen de voordelen van het stoppen met roken op lange termijn op tegen het doorgaan met roken. Het is dus van belang dat, wanneer je stopt met roken, je bewust wordt van je voedingspatroon. Door jezelf te wegen kun je op tijd anders gaan eten en drinken als je in gewicht aankomt.

obesitas-info

Klik op de Infographic om hem te vergroten.