Gezondheidsrisico’s

(Ernstig) overgewicht en obesitas dragen bij aan een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, diabetes, spier- en skeletaandoeningen en bepaalde vormen van kanker. Ook diabetes, een hoge bloeddruk en ademhalingsproblemen zijn veelvoorkomend bij mensen met (ernstig) overgewicht en obesitas. Het risico op deze ziektes en aandoeningen neemt toe met de toename van het BMI.

Hart- en vaatziekten

De meest voorkomende hart- en vaatziekten bij overgewicht en obesitas zijn beroertes en hartproblemen.

Beroerte

Bij een beroerte krijgen de hersenen kortere of langere tijd geen zuurstof meer als gevolg van een bloedpropje dat de een bloedvat afsluit, of als gevolg van een hersenbloeding waarbij een bloedvat in de hersenen open barst.

Hartproblemen

Bij mensen met (ernstig) overgewicht en obesitas komen hartproblemen vaker voor. Dit kan veroorzaakt worden door bijvoorbeeld een vernauwing van de kransslagaders door slagaderverkalking (angina pectoris), of door problemen met de hartspier waardoor het bloed minder goed wordt rondgepompt (cardiomyopathie), een minder goed werkende pompfunctie van het hart (hartfalen), hartklepaandoeningen als gevolg van slijtage en verkalking aan de hartklep of bijvoorbeeld hartritmestoornissen. Ook neemt het risico op een hartinfarct of hartstilstand bij ernstig overgewicht en obesitas toe. Een hartinfarct of hartaanval is een verstopping in een kransslagader van het hart waardoor de hartspier beschadigd raakt en afsterft. Bij een hartstilstand is de prikkeloverdracht naar het hart niet meer goed waardoor de bloedsomploop stil komt te liggen en de toevoer van zuurstof en voedingsstoffen naar de rest van het lichaam stopt.

Spier- en skeletaandoeningen

(Ernstig ) overgewicht en obesitas gaat gepaard met aandoeningen aan spieren het skelet. Het meest voorkomend is osteoartritis, ofwel atrose, als gevolg van de zware belasting van spieren en gewrichten. Maar ook botontkalking komt veel voor, evenals aandoening van zachte weefsels pezen, bindweefsel en kraakbeen.

Osteoartritis

Osteoartritis, ook wel artrose genoemd. Artritis is een vorm van artrose waarbij het kraakbeen in het gewicht slijt. Hierdoor glijden de botten bij beweging minder soepel of elkaar heen en kan het kraakbeen. Bij osteoartritis kan behalve het kraakbeen ook het botweefsel aangetast zijn. Als gevolg van de veranderingen in het kraakbeen kan het bot van het gewricht als gevolg van de slijtage harder of dikker worden, of er kan ongewenste botgroei optreden waardoor de vorm van het bot verandert. Ook kunnen er ontstekingsachtige reacties ontstaan in de weke delen rond de botten: pezen, spieren, kapsels en gewrichtsbanden. Osteoartritis kan zich in vrijwel alle gewrichten ontwikkelen, maar komt het meest voor in de heupen, knieën, vinger- en duim, langere rug- en bekkengewrichten. Bij mensen met ernstig overgewicht en obesitas ontstaat artrose vaak aan knieën en heupen.

Osteoporose

Osteoporose is een verlies van botmassa in de botten waardoor een lage botdichtheid ontstaat. De afbraak van het bot gaat sneller dan de aanmaak waardoor de botten steeds minder sterk worden en het risico op botbreuken toeneemt. Mensen met ernstig overgewicht en obesitas hebben meer risico op het ontwikkelen van osteoporose als gevolg van de ontregeling van hormonen in het endocriene systeem die hiermee in verband worden gebracht.

Pezen, bindweefsel en kraakbeen

Ook aandoeningen aan de zachte weefsels in het skelet- en spiersysteem komen meer voor bij mensen met overgewicht en obesitas. Deze zachte weefsels geven steun en bescherming aan lichaamsdelen. Bij overgewicht en obesitas raken deze zachte weefsels sneller overbelast waardoor er bij gewichtsdragende activiteiten zoals lopen of stappen al bij een relatief kleine belasting pijn overbelasting en pijn kan optreden.

Kanker

Kanker ontstaat als gevolg van een ongecontroleerde deling van de cellen. Ons lichaam maakt iedere dag nieuwe cellen door celdeling. Soms gaat er tijdens dit proces van celdeling iets mis en ontstaat er een ongecontroleerde deling van de cellen. Kanker kan zich voordoen in een solide of vaste vorm, als gezwel in een orgaan, maar het kan ook vloeibaar of los voorkomen in bijvoorbeeld het bloed of het beenmerg. Een aantal vormen van kanker worden specifiek in verband gebracht met ernstig overgewicht en obesitas. Dit zijn met name solide vormen van kanker. Dit zijn bijvoorbeeld baarmoeder-, borst-, eierstok-, prostaat-, lever-, galblaas-, nier- en darmkanker.

Diabetes/insuline resistentie

Diabetes, ook wel bekend als suikerziekte, is een ziekte waar bij het lichaam de bloedsuiker niet meer in evenwicht kan houden. Dit komt het lichaam te weinig van het hormoon insuline aanmaakt. Ook reageert het lichaam niet meer goed op insuline. Er zijn twee vormen van diabetes, diabetes type 1 en diabetes type 2. Diabetes type 1 is een vorm van suikerziekte waarbij het afweersysteem in het lichaam de cellen vernietigt die insuline aanmaken. Bij deze vorm van diabetes moeten patiënten dagelijks insuline spuiten en zij zijn hiervan de rest van hun leven afhankelijk. Diabetes type 2 is een andere vorm van suikerziekte die ook wel ouderdomssuiker wordt genoemd, hoewel ook steeds meer jonge mensen deze vorm van diabetes krijgen. Bij deze vorm van diabetes reageert het lichaam niet meer goed op insuline waardoor er te veel suiker in het bloed blijft zitten. In het begin maakt het lichaam vaak nog extra insuline aan, maar naar verloop van tijd raakt het uitgeput en wordt de aanmaak van insuline minder. Juist deze vorm van suikerziekte, diabetes type 2, komt veel voor bij mensen met overgewicht en obesitas. Overgewicht en obesitas zijn niet de enige oorzaken van diabetes type 2 maar worden hier wel mee in verband gebracht. Een gezonde leefstijl, goede voeding, voldoende beweging, niet roken en niet of matig alcoholgebruik, zijn van groot belang om het risico op diabetes type 2 te verminderen. Leefstijlveranderingen zijn ook noodzakelijk om de ziekte beter onder controle te krijgen. Mensen die diabetes type 2 ontwikkelen hebben dit in eerste instantie niet altijd in de gaten. De eerste klachten die optreden zijn vaak dorst en veel plassen, veel moe zijn, last van ogen (wazig, dubbel of slecht zien), slecht genezende wondjes, kortademigheid of pijn in de benen, infecties die vaak terugkomen. Omdat mensen met overgewicht en obesitas vaak veel meer lichamelijke klachten hebben en meer gewend zijn aan lichamelijke ongemakken ontstaat het risico dat zij ongemerkt doorlopen met diabetes type 2. Het is van belang allert te zijn op signalen en een regelmatige controle te laten uitvoeren door de (huis)arts.

Hoge bloeddruk

De bloeddruk is de kracht waarmee het bloed, bij het rondpompen door het hart, tegen de vaatwanden wordt gedrukt. Telkens als het hart samentrekt wordt er druk op de vaatwanden uitgeoefend. Dit wordt de bovendruk, ofwel systolische druk, genoemd. Tussen twee hartslagen ontspant de spier en neemt de druk op de vaatwanden af. Dit is de onderdruk, ofwel diastolische druk. Een hoge bloeddruk (hypertensie) ontstaat als het bloed te hard tegen de wanden van de bloedvaten drukt. Er is sprake van een te hoge bloeddruk bij een bovendruk hoger dan 140 mmHG en/of een onderdruk die hoger is dan 90 mmHG. Overgewicht en obesitas vormen een risico voor het ontwikkelen van een hoge bloeddruk waardoor de kans op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten, nierziekten en arteriosclerose toeneemt. Een hoge bloeddruk merk je vaak niet, eigenlijk alleen als deze heel hoog is geeft zij klachten zoals hoofdpijn, kortademigheid, duizeligheid of problemen met zien. Omdat een hoge bloeddruk schade geeft aan het lichaam is voor mensen met overgewicht en obesitas extra belangrijk dit regelmatig door de huisarts of specialist te laten controleren.

Ademhalingsproblemen

Overgewicht en obesitas kunnen aanleiding geven tot ademhalingsproblemen. De vetafzetting zorgt voor een stijvere borstkas waardoor de normale ademhalingsfunctie wordt belemmerd. De longcapaciteit is vaak beperkter. Mensen met obesitas moeten niet alleen harder werken om adem te halen, maar krijgen tijdens de ademhaling vaak ook nog eens minder zuurstof binnen. Minder zuurstof in het bloed leidt tot klachten van kortademigheid, wat inspannende activiteiten en intensieve beweging kan bemoeilijken. Als er sprake is van vetafzetting rond de hals, borstholte en in de buikholte kan er slaapapneu ontstaan. Door de vetafzetting wordt de diameter van de grote luchtwegen verkleind in een liggende houding. Hierdoor kan tijdens het slapen een onregelmatige, snurkende ademhaling ontstaan, gevolgd door korte perioden waarin de ademhaling zelfs even helemaal stopt. Het gevolg is dat mensen met obesitas vaak een chronisch laag zuurstofgehalte hebben. Bovendien kan de apneu ook nog eens leiden tot een slaap die onderbroken wordt. Moeheid is het gevolg, maar ook een ontregeling van stresshormonen die op hun beurt weer bijdragen aan het ontstaan van een hongergevoel en opstapeling van vet in de buikholte. Het is voor mensen met ernstig overgewicht en obesitas dan ook van belang dat zij wanneer zij vermoeden dat zij last hebben van slaapapneu dit bij de (huis)arts melden. Deze kan hen helpen bij verdere behandeling die juist voor hen noodzakelijk is om de spiraal van verdere gewichtstoename als gevolg van een ontregeling van hormonen, slaaptekort en een verminderde beweging te kunnen stoppen.